1 marca br. w 60 rocznicę zamordowania członków IV Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość w II LO w Rzeszowie odbyła się debata na temat:Społeczeństwo polskie wobec reżimu komunistycznego w Polsce 1944-1956. Walka polityczna czy opór zbrojny?
Uroczystość odbyła się w Narodowym Dniu Pamięci Żołnierzy Wyklętych, uchwalonym w lutym br. przez Sejm z inicjatywy Śp. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego, Śp. Prezesa IPN Janusz Kurtyki i środowisk kombatanckich.
Wygłoszone zostały krótkie referaty na temat: Żołnierze wyklęci. Antykomunistyczne podziemie w Polsce po 1944 r - dr hab. Piotr Niwiński (UG), Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość na tle sytuacji w Polsce w latach 1945-1944 - Mirosław Surdej (IPN O/Rzeszów), Okręg rzeszowski Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość - prof. dr hab. Grzegorz Ostasz (PRz). Po wprowadzeniu w zagadnienie głos zabrała młodzież podkarpackich szkół, która w ramach przygotowań do debaty przedstawiła sylwetki „Żołnierzy Wyklętych”, „7 Wspaniałych”, „Rycerzy” - jak o nich mówiono. Uczniowie II LO w Rzeszowie przygotowujący się pod kierunkiem Piotra Wanata przedstawili sylwetkę Łukasza Cieplińskiego; uczeń I LO w Rzeszowie (opiekun Tadeusz Ochenduszko) sylwetkę Józefa Rzepki, ucznia tej szkoły. Uczniowie VIII LO w Rzeszowie (opiekun Dorota Sobala) zaprezentowali postać Franciszka Błażeja urodzonego w Nosówce, uczącego się w Seminarium Nauczycielskim w Rzeszowie; uczniowie: Kinga Trychta, Kacper Owiński, Szymon Przywara, Jan Augustyn z I LO w Jaśle - postać Adama Lazarowicza, który był uczniem tej starej szkoły. Postać swojego szkolnego „kolegi” - Karola Chmiela, przedstawili uczniowie z I LO w Dębicy: Mateusz Frankowski i Adrian Dziura (opiekun Anna Wilczyńska), a postać Józefa Batorego, który uczęszczał do nieistniejącej już szkoły w Kolbuszowej uczniowie: Maciej Kłosowski, Marcin Gorzelany i Bartłomiej Jabłoński z LO w tym mieście (opiekun Małgorzata Miąso). Ponieważ z Łańcutem żaden z zamordowanych działaczy IV ZG WiN nie był związany, uczniowie II LO w Łańcucie (opiekun Mariusz Dulian) przypomnieli postać Mieczysława Kawalca ucznia I Gimnazjum (obecnie I LO) w Rzeszowie.
Na zakończenie młodzież wypowiadała się jaką opcję należało wówczas wybrać walkę polityczną czy może opór zbrojny? Odpowiedź nie jest prosta nawet dzisiaj, kiedy wiemy jaki był koniec tej historii. Jakże ONI mogli wiedzieć wtedy? W zrozumieniu tych trudnych spraw pomagali młodzieży eksperci: prof. G. Ostasz, prof. P. Niwiński, M. Surdej i wiceprezes ŚLADU Janusz Kujawa, który mówił m.in. o „7 Wspaniałych” jako o bohaterach godnych do naśladowania, o postawach, które reprezentowali i pytał, co z tego zostało. Pytanie pewnie już na zawsze pozostanie bez odpowiedzi. Argumenty można znaleźć dla potwierdzenia obu postaw. Ale nie chodzi o jednoznaczne opowiedzenie się za którąś opcją, liczy się pamięć. Pamięć o bohaterach, „Żołnierzach Wyklętych”, którzy muszą pozostać w naszych sercach, bo nie mają nawet własnych grobów.
Dziękuję młodzieży za podjęcie wyzwania i włączenie się do historycznej debaty o postawach społeczeństwa polskiego wobec władz komunistycznych w Polsce, a w szczególności działalności siedmiu zamordowanych członków WiN. Dziękuję nauczycielom, którzy wychowali tak wspaniałych młodych ludzi. Dziękuję dyrektorom niżej wymienionych szkół za wkład w uczczenie Narodowego Dnia Żołnierzy Wyklętych: Andrzej Szymanek II LO w Rzeszowie, Ryszard Kisiel I LO w Rzeszowie, Zofia Kanicka VIII LO(ZS nr 3) w Rzeszowie, Zbigniew Waszkiel I LO w Jaśle, Ryszard Pękala I LO w Dębicy, Wanda Jasińska LO w Kolbuszowej, Małgorzata Kupis II LO (ZS nr 1) w Łańcucie.
Ostatnim punktem programu było złożenie kwiatów pod Symboliczną Mogiłą Ofiar Komunizmu, Dowódców Armii Krajowej Podokręgu Rzeszowskiego, Przywódców Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, Członków IV Zarządu Głównego WiN z udziałem wojska i uczestników uroczystości. Stowarzyszenie ŚLAD reprezentowały trzy osoby: prezes Urszula Szymańska-Kujawa, wiceprezes Janusz Kujawa, członek zarządu Grażyna Skawina.
